Uygur Kağanlığı, Hazar İmparatorluğu, Avarlar ve Tuna-İdil Bulgarları
Şehircilik, Matbaa, Kağıt, Hukuk Vesikaları ve Doğu Avrupa'da Hazar Barışı (Pax Chazarica)
Bilgi biliniz, bilgelikle devlet yönetiniz; şehirler imar edip töreyi yaşatınız. — Karabalgasun Yazıtı
Göktürklerin ardından Ötüken'de kurulan Uygur Kağanlığı (744–840) ve sonrasında Turfan-Doğu Türkistan'da devam eden Uygur devletleri, Türk tarihinde yerleşik şehir medeniyetinin, mimarinin, sulama kanallarının (Karez), kağıt üretiminin ve hareketli harfli matbaanın öncüsü olmuştur. Eş zamanlı olarak Karadeniz ve Kafkasya kuzeyinde hüküm süren Hazar Türk İmparatorluğu (630–965), Doğu Avrupa'da üç asır boyunca 'Hazar Barışı' (Pax Chazarica) çağını yaşatmış; İdil (Volga) Bulgar Türk Devleti Hükümdarı Almış (Cafer bin Abdullah) Han ise 922 yılında Bağdat'tan gelen İbn Fadlan heyeti huzurunda İslamiyet'i resmi devlet dini olarak kabul eden ilk Türk devletlerinden biri olmuştur.
Çağa Damga Vuran Hakanlar, Sultanlar & Önderler
Kutluğ Bilge Kül Kağan, Moyen-Çor, Bögü Kağan, Bayan Han (Avar), Hakan Yusuf (Hazar), Almış Han
Birincil Tarihi Kaynaklar & Arkeolojik Kanıtlar
Şine-Usu, Taryat ve Karabalgasun Yazıtları, Turfan Uygur Hukuk Belgeleri, İbn Fadlan Seyahatnamesi
Tarihi Dönüm Noktaları (Milestones)
- • Uygur Türklerinin Gutenberg'den asırlar önce hareketli tahta harflerle matbaa baskısı yapması.
- • Turfan ve Hoço'da ileri sulama sistemleri (Karez), kütüphaneler, tıp ve ticaret hukuku sözleşmeleri.
- • Avar Kağanı Bayan Han'ın Orta Avrupa hakimiyeti ve 626 İstanbul Kuşatması.
- • Hazar Kağanlığı'nın Kafkasya ve Doğu Avrupa'da 300 yıl süren ticaret ve hoşgörü nizamı (Pax Chazarica).
- • 922: İdil Bulgar Hakanı Almış Han'ın İslamiyet'i resmi din kabul etmesi ve İbn Fadlan Seyahatnamesi.